Người chép thơ Bác Hồ bằng chữ Hán

BÀI & ẢNH: LỘC BÌNH

Thứ sáu, 09/02/2018 - 06:19 AM (GMT+7)
Font Size   |         Print

Ông Lê Trọng Ngơi bỏ nhiều năm chép thơ Bác Hồ bằng chữ Hán để luyện chữ và hiểu trọn ý thơ của Bác.

Ở cái tuổi xưa nay hiếm, ông Lê Trọng Ngơi (SN 1934, trú phường Nghĩa Đức, thị xã Gia Nghĩa, Đác Nông) hằng ngày vẫn bốc thuốc chữa bệnh cứu người. Ngoài thời gian thăm khám, chữa bệnh, ông Ngơi còn tự học chữ Hán và có thể chép trọn vẹn toàn bộ tập thơ “Nhật ký trong tù” của Chủ tịch Hồ Chí Minh để tự nghiên cứu và hiểu trọn trí tuệ của Người.

Học Bác qua thơ

Nhờ một lãnh đạo ngành văn hóa tỉnh Đác Nông giới thiệu, chúng tôi tìm về nhà ông lang già Lê Trọng Ngơi nổi tiếng viết chữ Hán đẹp cả một vùng Gia Nghĩa. Vào nhà, hình ảnh ông lão nước da hồng hào, mắt sáng rực, tuyệt chú tâm vào trang giấy, tay viết chữ, không rõ tường chuyện chung quanh khiến chúng tôi chú ý. Hiểu sự tò mò, anh Lê Trọng Sinh, con trai ông Ngơi, giải thích: “Bố tôi cao tuổi nên đôi tai đã không con nghe rõ. Dù vậy nhưng vốn chữ Hán, các bài thơ tình tự sáng tác ông vẫn còn nhớ làu làu”.

Hồi còn nhỏ, tại những làng quê nghèo huyện Hoằng Hóa (Thanh Hóa), nghề bốc thuốc cứu đời dù không giàu cho cam nhưng được mọi người kính trọng. Vốn thông minh, ham học hỏi nên khi vừa biết đi, ông Ngơi đã được ông nội dẫn vào các khu rừng, chỉ mặt các cây thuốc và dạy những nét chữ Hán căn bản. Năm lên 11, ông nội mất do tuổi cao nên ông Ngơi phải đi trông coi em họ. Quãng thời gian này, trong nhà người em họ có thuê thầy đồ về mở lớp học chữ Hán cho con em nhà khá giả. Rảnh rỗi, ông Ngơi thường chăm chú lắng nghe và khi đêm về, ông bẻ cành cây làm bút, mặt đất làm trang giấy để viết những nét chữ Hán đầu tiên. Đến năm 1944, khi huyện tổ chức kỳ thi chữ Hán thì ông mạnh dạn đăng ký dự thi và đoạt giải nhì trong sự ngạc nhiên, thán phục của người trong làng.

Lên năm 18, ông Ngơi cùng hàng vạn người con của Tổ quốc xung phong lên Tây Bắc tham gia kháng chiến chống thực dân Pháp giải phóng dân tộc. “Trên người tôi thời điểm đó chẳng có gì quý giá ngoài một cuốn sách về thuốc Nam và tập thơ Nhật ký trong tù của Bác Hồ viết bằng chữ Hán mà một người bạn tặng trước lúc lên đường”, ông Ngơi nhớ lại. Vùng chiến trường khốc liệt nhưng mỗi khi đêm về, những lời thơ “Thân thể ở trong lao, Tinh thần ở ngoài lao/Muốn nên sự nghiệp lớn/Tinh thần phải càng cao” trong cuốn “Nhật ký trong tù” lúc Bác bị chính quyền Tường Giới Thạch giam giữ càng thôi thúc chàng trai trẻ kiên định sự nghiệp giải phóng dân tộc và vượt qua thời điểm khó khăn, gian khổ.

Ông Ngơi tạm ngưng câu chuyện, nhấp chén trà rồi đọc một đoạn thơ với giọng rắn chắc: “Mặc dù bị trói chân tay, Chim ca rộn núi, hương bay ngát rừng/Vui say ai cấm ta đừng, Đường xa âu cũng bớt chừng quạnh hiu”. Ông giải thích, hành quân xa, đôi chân chiến sĩ mỏi mệt nên cần những lời động viên tinh thần qua tập thơ của Bác. Những đêm trăng sáng, ông thường đọc thơ Bác bằng chữ Hán rồi phân tích những nét tinh túy, tinh thần yêu nước qua từng câu, từng chữ để cùng đồng đội bàn luận, đánh giá cái hay, cái đẹp trong thơ Bác.

Tu dưỡng nhân cách

Đến năm 1992, gia đình ông vào tỉnh Đác Nông lập nghiệp, cũng là lúc con cái trưởng thành, có công việc ổn định. Thời điểm này, ông bắt đầu sưu tầm những cuốn sách về chữ Hán để tự nghiên cứu và học viết chữ. Trò chuyện cùng chúng tôi, ông chậm rãi lật dở một cuốn sách chữ Hán đã sờn gáy, bìa hoen ố vàng. Thì ra đó là 133 bài thơ trong tập thơ “Nhật ký trong tù” của Bác Hồ bằng chữ Hán mà ông ghi chép cẩn thận trong nhiều năm. Tại sao lại chọn tập thơ “Nhật ký trong tù” để chép, tôi thắc mắc. Ông Ngơi tâm sự, chuyện chép thơ Bác cũng xuất phát từ tấm lòng của ông trước những đóng góp lớn lao của Bác Hồ đối với dân tộc. Mỗi vần thơ trong tập “Nhật ký trong tù” được ông chép lại để hiểu và suy ngẫm về tinh thần bất khuất, lòng yêu nước và trí tuệ của Người.

Điều quan trọng nhất tôi học được qua việc chép thơ Bác bằng chữ Hán là cách làm người. Thơ Bác đẹp trước hết bởi vì cuộc đời Bác và tâm hồn Bác cao quý. Đọc thơ Người, học tập đạo lý làm người của Bác qua thơ, tôi tin rằng đó là cách tốt nhất để không riêng tôi mà nhiều thế hệ sau này tiếp tục tu dưỡng, rèn luyện để có thể tự tin bước vào đời với chất người cộng sản tốt”, ông Ngơi tâm sự.

Thời gian rỗi, ông Ngơi cùng vài người bạn già lại bày mực tàu, giấy trắng viết và phân tích sâu về những chữ “Nhân, Lễ, Nghĩa, Trí, Tín”. Ông Ngơi tâm niệm một điều, học chữ Hán không chỉ viết được chữ, đọc rõ hoành phi, câu đối mà còn phải biết giải nghĩa và cảm được cái đẹp, cái hay trong đó. Từ những suy nghĩ và đạo đức của bố, con trai ông Ngơi là anh Lê Trọng Đặng (52 tuổi) tiếp tục chuyên tâm nghiên cứu chữ Hán, sáng tác thơ. Nhà ông Ngơi có đông con nhưng duy chỉ có anh Đặng là thừa hưởng năng khiếu của bố và vận dụng những lời giảng dạy của ông vào thực tiễn. Anh Đặng kể, một độ ông Ngơi nhặt được con dao gỉ sau vườn liền mang dao đi mài để sử dụng lại. Qua câu chuyện, ông Ngơi muốn nhắn nhủ con cái trong nhà phải biết cần cù, tiết kiệm như lời Bác từng dạy. Suy ngẫm về những việc làm này, anh Đặng chợt sáng tác ra một đoạn thơ để khắc nhớ những lời khuyên của ông. “Dao cũ bỏ nhiều năm/ người vứt lạc góc vườn/ mưa gió không hư hỏng, đất lạnh nằm lạnh căm/ Ông già chợt nhìn thấy, dùng sức đá mài ngay, mài hết nửa ngày trời, lưỡi kim cương sắc ngay, chém đá như cỏ bùn, thịt da xương gỗ gân, dao sắc thành được việc…/ Nguyên tác chữ Hán được ông Ngơi ghi lại: Thiết đao cựu đa niên/ Nhân phế lạc giác viên/ Phong vũ xâm bất hoại / Trầm hàn địa thụy miên/ Lão gia mục khai thức / Cấp dụng đao thạch trác / Tác đao bán nhật chuyên…

Bẵng đi một dạo với bộn bề công việc, tôi lại quay trở về ngôi nhà của ông lang hiền từ. Thời điểm cuối năm, mặc dù sức khỏe của ông Ngơi suy giảm nhiều do tuổi tác nhưng bà con địa phương đến thăm khám, ông đều chẩn bệnh, bốc thuốc giúp đỡ. Ngày Tết Dương lịch, con cháu gia đình ông Ngơi từ khắp nơi tề tựu về đông đủ, rôm rả hơn mọi ngày. Ông Ngơi vẫn vậy, ngồi trên chiếc ghế mây miệng cười đôn hậu phát quà bánh cho mấy đứa cháu ríu rít. Khi mọi người trong nhà ngồi xôm tụ, ông dở những trang thơ Bác Hồ rồi lại lật thơ do ông tự sáng tác ca ngợi quê hương, đất nước ra đọc và giảng giải để con cháu thêm yêu và hiểu hơn về nước Việt.