Siết chặt quản lý sinh vật ngoại lai

Thứ Hai, 10/06/2019, 02:01:42

Trong những năm qua, bằng nhiều con đường khác nhau, nhiều loài sinh vật ngoại lai (SVNL) đã có mặt ở Việt Nam, gây ra những thiệt hại không nhỏ về kinh tế, môi trường và sức khỏe con người như ốc bươu vàng, chuột ham-xtơ...

Siết chặt quản lý sinh vật ngoại lai

Lực lượng chức năng kiểm tra, xử lý một vụ buôn lậu tôm hùm đất qua Cửa khẩu quốc tế Lào Cai (tỉnh Lào Cai). Ảnh: Tùng Lâm

Gần đây nhất, tại một số địa phương xuất hiện tình trạng kinh doanh, tiêu thụ tôm càng đỏ, hay còn gọi là tôm hùm đất, là loài thủy sinh có nguồn gốc ngoại lai, gây mất cân bằng sinh thái.

Trong khi ở nhiều địa phương, người nông dân còn chưa quên những hệ lụy từ ốc bươu vàng, cá dọn bể, bèo tây... do phát triển tràn lan, ảnh hưởng sản xuất nông nghiệp, thì mới đây trên thị trường xuất hiện một loại tôm hùm đất. Trên in-tơ-nét, nhiều người rao bán tôm hùm đất với giá 250 nghìn đến 350 nghìn đồng/kg. Theo số điện thoại trên một trang mạng xã hội, chúng tôi được một người phụ nữ giới thiệu: "Ðây là địa chỉ của một đơn vị chuyên cung ứng tôm hùm đất với khối lượng lớn. Hiện tại, đang hết hàng, nhưng chỉ cuối tháng, hàng sẽ về tiếp". Theo Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn, tôm hùm đất thuộc Danh mục loài ngoại lai có nguy cơ xâm hại. Tôm hùm đất cũng không có tên trong Phụ lục, Danh mục loài thủy sản được phép kinh doanh tại Việt Nam. Do vậy, việc kinh doanh, tiêu thụ loài này là vi phạm quy định về đa dạng sinh học và thủy sản. Cũng theo các chuyên gia, loại tôm hùm đất là loài ăn tạp sống bò dưới đất, ưa đào hang, hoạt động về đêm, có sức chống chịu và thích nghi cao với môi trường. Loài tôm này vừa phá hại lúa, tiêu diệt tôm bản địa, vừa có thể là nguồn gây bệnh cho các loài sinh vật khác. Tôm hùm đất có vòng đời ngắn, sinh sản nhanh lại có thể di chuyển trên cạn cho nên khả năng phát triển tràn lan khi thoát ra ngoài môi trường là rất lớn. Ngoài bản tính hung hăng và ăn tạp, tôm hùm đất thích nghi tốt với môi trường, cho nên sẽ là mối đe dọa đối với các loại tôm đang thả nuôi ở Việt Nam.

Những năm 1990, trào lưu nhập cá trê phi, ốc bươu vàng, hải ly... về Việt Nam diễn ra ồ ạt với mong muốn tạo ra giống vật nuôi mới. Những lợi ích kinh tế ban đầu như nặng cân, sinh sản nhanh... khiến người dân chưa kịp tính đến những tác hại của loài với nguồn gien bản địa. Ðáng lo ngại là có những trường hợp du nhập loài thủy SVNL vào Việt Nam với số lượng lớn nhưng không được kiểm soát tốt đã bùng phát và gây ra nhiều tác hại nặng nề. Tác động mà các loài thủy sinh vật xâm hại gây ra đối với môi trường sống thường là cạnh tranh với các loài thủy sản bản địa về thức ăn, nơi sống, ăn thịt các loài khác, phá hủy hoặc làm mất cân bằng sinh thái, môi trường, truyền bệnh... Bài học ốc bươu vàng là một thí dụ điển hình. Theo thống kê của Cục Bảo tồn đa dạng sinh học (Tổng cục Môi trường, Bộ Tài nguyên và Môi trường), số lượng SVNL xâm hại có khoảng 94 loài; trong đó, 42 loài xâm hại thuộc họ thực vật; 48 loài động vật thủy sinh ngoại lai.

Để ngăn ngừa và kiểm soát sự lây lan, giảm đến mức thấp nhất tác hại của tôm hùm đất nói riêng và một số loài thủy SVNL nói chung có nguy cơ xâm hại nghiêm trọng ở Việt Nam, trước hết cần tăng cường xây dựng và hoàn thiện cơ chế, chính sách, pháp luật về ngăn ngừa và kiểm soát loài thủy SVNL xâm hại. Ðẩy nhanh tiến độ xây dựng các văn bản quy phạm pháp luật hướng dẫn thực hiện nội dung Kiểm soát loài thủy SVNL của Luật Ða dạng sinh học. Xây dựng và ban hành các hướng dẫn kỹ thuật, quy chuẩn, tiêu chuẩn về quản lý loài thủy SVNL. Nâng cao năng lực và sự phối hợp của các đơn vị kiểm định, khảo nghiệm, các chi cục hải quan. Tăng cường các hoạt động kiểm tra, hướng dẫn, tập huấn nghiệp vụ phòng ngừa và kiểm soát loài thủy SVNL. Ðồng thời, áp dụng có hiệu quả các giải pháp khoa học và công nghệ để ngăn ngừa, kiểm soát và quản lý loài SVNL xâm hại. Nghiên cứu, áp dụng tiến bộ khoa học - công nghệ trong phát hiện, khảo nghiệm, phân tích nguy cơ, đánh giá rủi ro đến môi trường và đa dạng sinh học, kiểm soát và diệt trừ các loài SVNL xâm hại. Ðẩy mạnh các nghiên cứu khoa học trong việc áp dụng phương pháp phòng trừ sinh học và giải pháp tổng hợp trong kiểm soát, diệt trừ các loài thủy SVNL xâm hại tại Việt Nam. Tăng cường tuyên truyền, giáo dục và nâng cao nhận thức của cộng đồng, doanh nghiệp trong việc ngăn ngừa, kiểm soát và diệt trừ loài thủy SVNL xâm hại.

Do tính chất phức tạp và mức độ xâm hại nghiêm trọng của các loài ngoại lai, cho nên việc phòng trừ cần tiến hành thường xuyên, liên tục thông qua công tác kiểm dịch. Khi phát hiện SVNL xâm hại, cần ngăn chặn sớm bằng các biện pháp phù hợp với từng vùng sinh thái và mức độ xâm lấn cụ thể.

TẠ VĂN SƠN

Chi cục trưởng Chi cục Thủy sản Hà Nội

Cùng với việc tăng cường quản lý, điều quan trọng hơn là cần có các giải pháp cụ thể để ngăn chặn sự xâm nhập của những loài SVNL xâm hại. Trên thực tế, đến nay những loài SVNL xâm hại như ốc bươu vàng, rùa tai đỏ... đã xuất hiện từ lâu song các cơ quan chức năng vẫn chưa tìm ra giải pháp hữu hiệu để ngăn chặn".

NGUYỄN VĂN HUÂN

(Hội Bảo vệ Thiên nhiên và Môi trường Việt Nam)

QUANG MINH